Trzy ścieżki komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych (B+R)

komercjalizacja wyników prac badawczo-rozwojowych (B+R)

W ostatnich latach coraz większej wagi nabiera w Polsce zagadnienie komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych, a w tym między innymi sposobu ich finansowania, tworzenia modelu biznesowego, a także wyboru ścieżek komercjalizacji.

Komercjalizacja wyników prac badawczo-rozwojowych może być zdefiniowana (nie istnieje jednoznaczna definicja tego pojęcia) jako wszelkie działania polegające na wykorzystywaniu i udostępnianiu wyników prac badawczo-rozwojowych w taki sposób, aby umożliwiało to osiąganie korzyści finansowych na zasadach rynkowych.

Prace badawczo-rozwojowe są prowadzone zarówno przez podmioty publiczne, jak i prywatne. Do najbardziej aktywnych podmiotów publicznych należą przede wszystkim uczelnie wyższe, instytuty badawcze i instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk (PAN).

Wyniki prac badawczo-rozwojowych można pogrupować następująco:

  • utwory w rozumieniu prawa autorskiego,
  • wynalazki,
  • wzory przemysłowe,
  • wzory użytkowe,
  • topografie.

Komercjalizacja wyników prac B+R

Podmioty, które przeprowadziły prace badawczo-rozwojowe, a następnie rozważają komercjalizację wyników tych prac mogą to uczynić w praktyce na trzy sposoby:

  • poprzez udostępnienie tych wyników podmiotom trzecim (komercjalizacja bezpośrednia),
  • stworzenie osobnego podmiotu (spółki osobowej lub kapitałowej) odpowiedzialnego za przeprowadzenie komercjalizacji (komercjalizacja pośrednia),
  • komercjalizacja w ramach podmiotu, który badania przeprowadził (komercjalizacja samodzielna).

Komercjalizacja bezpośrednia – sprzedaż i licencja

Istnieje wiele ścieżek udostępniania rezultatów prac badawczych i rozwojowych (B+R) stronom trzecim. Jednak najczęstszymi i najbardziej podstawowymi ścieżkami komercjalizacji bezpośredniej są:

  • sprzedaż rezultatów prac B+R,
  • udzielenie licencji na wykorzystanie rezultatów prac B+R.

Prawa własności intelektualnej związane z wynikami prac badawczo-rozwojowych mogą być, podobnie jak inne wartości majątkowe, przedmiotem obrotu, a w tym również sprzedaży.

Podmiot sprzedający w zamian za ustaloną cenę dokonuje transferu wszystkich praw związanych z pracami badawczo-rozwojowymi, ale także wszelkich ryzyk związanych z procesem komercjalizacji.

W przypadku udzielenia licencji na wykorzystywanie wyników prac B+R, podmiot, który jest właścicielem praw (licencjodawca) uzyskuje przychody w postaci opłat licencyjnych od podmiotu, który komercjalizację przeprowadza (licencjobiorca).

Opłaty licencyjne mogą być ustalone na zasadzie płatności jednorazowych (mogą być rozłożone na raty), płatności okresowych lub też w oparciu o przychody licencjobiorcy pochodzące z komercjalizacji prac B+R.

Komercjalizacja pośrednia B+R

Komercjalizacja pośrednia wyników prac badawczych i rozwojowych polega na wniesieniu wyników prac do innego podmiotu (istniejącej spółki lub nowo powołanej). Najczęściej, tym podmiotem jest spółka kapitałowa, do której wnoszone są prawa do wyników prac B+R w postaci aportu.

Głównym powodem wyboru ścieżki komercjalizacji pośredniej jest stworzenie podstawowego wehikułu, który ma umożliwić pozyskanie inwestora czy przedsiębiorcy (lub też obu jednocześnie), który wsparłby proces komercjalizacji wyników prac B+R.

Jednocześnie, ścieżka ta umożliwia partycypowanie w zyskach powstałych w wyniku komercjalizacji prac badawczo-rozwojowych w większym stopniu niż w przypadku ich sprzedaży czy licencjonowaniu. Naturalnie, wzrasta również ryzyko całego przedsięwzięcia z punktu widzenia podmiotu będącego właścicielem praw.

Podmioty wnoszące wyniki prac B+R do spółki mają do wyboru dwie ścieżki wniesienia aportu:

O zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) możesz przeczytać również w innych tekstach:

Obie ścieżki różnią się przede wszystkim stopniem skomplikowania w zakresie realizacji, skutkami i ryzykami podatkowymi. Wniesienie aportu do spółki w postaci wartości niematerialnych to proces stosunkowo nieskomplikowany, ale przeważnie wiążący się z kosztami podatkowymi (podatek dochodowy i VAT), niezależnie od realnego sukcesu projektu.

Wniesienie aportu w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) będzie powodować przesunięcie podatku dochodowego na okresy przyszłe i to tylko w przypadku powodzenia przeprowadzanej komercjalizacji. W przypadku niepowodzenia projektu podatki nie wystąpią.

Przeprowadzenie całego procesu wniesienia aportem zorganizowanej części przedsiębiorstwa do spółki wymaga wiedzy oraz szeregu przygotowań o charakterze księgowo-podatkowo-organizacyjnym ze strony firmy wnoszącej aport w postaci ZCP.

Warto mieć świadomość, że nie zawsze będzie istniał wybór, jeśli chodzi o przedmiot aportu. W wielu przypadkach zastosowanie zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie będzie możliwe.

Komercjalizacja samodzielna

O komercjalizacji samodzielnej można mówić, gdy podmiot, który przeprowadził prace badawczo-rozwojowe i jest właścicielem rezultatów tych prac, decyduje się realizować komercjalizację wyłącznie na własny rachunek.

Ten scenariusz zakłada, iż podmiot musi sfinansować komercjalizację ze środków własnych lub finansowania dłużnego (kredyty, pożyczki).

Takie rozwiązanie jest optymalne dla podmiotów, które prowadziły prace rozwojowe tylko w jednym obszarze stanowiącym większość aktywności firmy. Inwestor dokonując wejścia w firmę, de facto dokonuje inwestycji w projekt komercjalizacji prac B+R.

Niekiedy, nie warto również „wyprowadzać” praw do innej spółki, gdy wstępna weryfikacja potencjału komercyjnego wyników prac B+R nie wymaga angażowania znaczących środków oraz brakuje przesłanek umożliwiających wybór ścieżki komercjalizacji.

Taki proces komercjalizacji jest zazwyczaj prowadzony przez mniej lub bardziej samodzielną jednostkę organizacyjną w ramach danego podmiotu.

Komercjalizacja samodzielna nie będzie mogła być realizowana przez główne podmioty prowadzące prace badawczo-rozwojowe, czyli takie państwowe jednostki badawcze jak uczelnie, instytuty badawcze czy instytuty PAN (Polskiej Akademii Nauk), ze względu na ograniczenia ustawowe.

 

Mogą Cię również zainteresować...